Żerków

Wieś, niegdyś rzędówka, dziś wielodrożnica z zespołem dworskim, położona na Wysoczyźnie Rościsławickiej, 4,5 km na pn.-zach. od Brzegu Dolnego, na wys. 128- 140 m n.p.m.

Najstarsza wzmianka historyczna pochodzi z dokumentu z 1304 r., pod nazwą Gross Sirchaw, gdzie wymieniono ją jako własność Cystersów z Lubiąża. W 1568 r. klasztor wydzierżawił ją, a w 1593 r. sprzedał von Kanitzom.

W 1991 r. – 134 mieszkańców, 23 gospodarstw ponad 2 ha. We wsi sklep spożywczy, przystanek PKS.

Zespół pałacowo-dworski, powstał w wyniku rozbudowy dawnego folwarku przez Kockritzów na siedzibę rycerską w XVII w., kolejno przez Haugwitzów w XVIII w. i znów przez Kockritzów. w XIX w.

Pałac z 1791 r. barokowy, rozbudowany w XIX w., trzyskrzydłowy, na rzucie „C”, jednopiętrowy, podpiwniczony, murowany, tynkowany, na cokole z kamienia polnego i cegły. Dach na korpusie czterospadowy łamany, na skrzydłach trójspadowe, owalne lukarny. Gzyms międzykondygnacyjny i wieńczący. Część otworów obramowana. W fasadzie klasycystyczny portyk na jońskich kolumnach, zwieńczony tympanonem, ze sztucznego kamienia. Strop nad piwnicą i parterem żelbetonowy, nad piętrem drewniany. Obiekt zdewastowany, obecnie trwa remont.

Oficyna dworska z poł. XVIII w., przebudowana w pocz. XX w., jednopiętrowa z mieszkalnym poddaszem, murowana, tynkowana. Dach dwuspa­dowy, wystające mury szczytowe. Dawny spichlerz z pocz. XX w., dziś budynek mieszkalno-gospodarczy, jednopiętrowy, z dwoma kondygnacjami strychu, muro­wany, tynkowany, dach dwuspadowy ze szczelinami, wystające mury szczytowe. Obora z częścią mieszkalną z pocz. XX w., murowana, tynkowana. Dach dwuspa­dowy z prostymi lukarnami pod daszkami pulpitowymi, z wystającymi murami ogniowymi. Stodoła z pocz. XX w., murowana, dach dwuspadowy. Budynek mieszkalno-gospodarczy z pocz. XX w., parterowy, murowany, tynkowany, dach dwuspadowy z wystającymi murami ogniowymi. Gzyms międzykondygnacyjny i podokapowy.

Park o pow. ok. 4 ha, założony ok. 1840 r., z zachowaniem wcześniejszej alei lipowej prowadzącej w kierunku sąsiedniego wzgórza. Drzewa w wieku ponad 200 lat i późniejsze dosadzania. W drzewostanie parku: buk pospolity, dąb szypułkowy, głóg jednoszyjkowy, grusza, jesion wyniosły, kasztanowiec biały, klon jawor i pospo­lity, lipa drobnolistna, olsza czarna, robinia akacjowa, sosna wejmutka, świerk pospolity, topola biała, wierzba biała.

Obok pałacu rośnie lipa drobnolistna w wieku ok. 350 lat, o obw. 620 cm, wys. 25 m. W parku rośnie buk pospolity w wieku ok. 150 lat o obw. 375 cm, wys. 27 m.

Stodoła w zagrodzie nr 3, ok. 1900 r., szachulcowa uzupełniana murem, góra szczytów szalowana, dach dwuspadowy.

Dom nr 11 z ok. 1900 r., parterowy z mieszkalnym poddaszem, murowany, tynkowany, dach dwuspadowy z wystającymi murami szczytowymi. Gzyms

międzykondygnacyjny i podokapowy. Od pn. dobudowany budynek gospodarczy.

W zagrodzie nr 12 są dwa budynki mieszkalno-gospodarcze, niegdyś wchodzące w skład folwarku. Z 1905 r., parterowy z użytkowym strychem, muro­wany, tynkowany, dach dwuspadowy. Gzyms międzykondygnacyjny i podokapowy. Część okien strychu zamknięta łukiem odcinkowym, nadproża z klińców. W szczy­cie płycina z napisem „MX 1905″. Drugi z 1906 r., parterowy z wysokim strychem, murowany, parter tynkowany, dach dwuspadowy. Gzyms międzykondygnacyjny i podokapowy. W szczycie płycina z napisem „M.K. 1906″.

Dom nr 13 z 1910 r., jednopiętrowy z poddaszem, podpiwiniczony, murowany, tynkowany, cokół z cegły licówki. Dach naczółkowy, gzyms podokapowy. Od ulicy na piętrze płycina z zatartym napisem.

Stodoła w zagrodzie nr 15 z ok. 1900 r., szachulcowa, na podmurówce z kamienia polnego, szczyty u góry szalowane, dach dwuspadowy.

Kapliczka domkowa z pocz. XX w., naprzeciw zagrody nr 15, murowana, tynkowana, daszek dwuspadowy zwieńczony drewnianym krzyżem. We wnętrzu figurka Matki Boskiej. Ogrodzona drewnianym płotem. Kapliczka została wybudowana ponownie w 2004r, powstałą w miejscu starej kapliczki.

Stodoła w zagrodzie nr 16, ok. 1900 r., szachulcowa, dach dwuspadowy.

Zagroda nr 19, ok. 1900 r. Dom parterowy z mieszkalnym poddaszem, muro­wany, tynkowany, dach dwuspadowy. Gzyms międzykondygnacyjny i podokapowy. Stodoła, szczyty murowane, ściany wzdłużne szachulcowe, na podmurówce z cegły, dach dwuspadowy.

Dom nr 21/23, dawny czworak dworski z pocz. XX w., jednopiętrowy, pod­piwniczony, murowany, tynkowany, dach dwuspadowy. Lizeny oraz gzyms między-kondygnacyjny i podokapowy z cegły licówki. Na parterze w części sklep spożywczy.

Stodoła w zagrodzie nr 27 z pocz. XX w., szachulcowa, na cokole z kamienia polnego łamanego, szczyty u góry szalowane, dach dwuspadowy.
Dom nr 30 z pocz. XX w., jednopiętrowy, murowany, tynkowany, dach dwu­spadowy, wystające mury szczytowe, gzyms podokapowy.

Dąb szypułkowy w wieku ok. 250 lat o obw. 460 cm, wys. 18 m, rośnie po pn. stronie drogi do Łososiowic ok. 150 m od zabudowań wsi.

Sosna pospolita w wieku ok. 120 lat o obw. 310 cm, wys. ok. 25 m, rośnie przy drodze do Radecza na skrzyżowaniu z drogą leśną ok. 300 m na wsch. od wsi. Po drugiej stronie drogi rośnie robinia akacjowa w wieku ok. 150 lat o obw. 425 cm, wys. 25 m.

 

tekst źródłowy:

POLSKIE TOWARZYSTWO TURYSTYCZNO-KRAJOBRAZOWE Oddział Wrocławski
Irena Kozioł
Jerzy Załęski
Wrocław 1992